Mavi Işığın Zararları ve Korunma Yöntemleri

445

Metroda, otobüste, metrobüste neredeyse tüm toplu taşımalarda hiç insanlara dikkat ettiniz mi? Nerdeyse kimse dik durmuyor kafa eğik; telefonları ile ilgileniyorlar. Kimi gündemi takip ediyor, kimi çağın vebası sosyal medyada vakit geçiriyor. Bir çoğu bağımlısı olduğu oyunları oynuyor. Ayrıca evimizde de uyuyana kadar bıkmadan baktığımız telefonlarımız, tabletlerimiz ve bilgisayarlarımız hepsinin ortak bir yönü var; birbirinden güzel canlı renklere sahip ekran, peki o ekrandan yüzünüze yansıyan mavi ışık hiç dikkatinizi çekti mi?

Mobil cihazların ekranlarından çevreye yayılan mavi ışık… Mavi deyince tabii insana iyi gelen, sağlıklı turkuaz mavisinden bahsetmiyoruz, bu başka bir mavi. Mavi gibi görünen ama gerçekte mavimsi mor olan, zararlı bir ışık. Zararlı diyoruz çünkü uyumamız gereken saatlerde maruz kaldığımız bu mavi ışık zamanla beynimize ve vücudumuza hiç de iyi şeyler yapmıyor.

Mavi-Işığın-Zararları-ve-Korunma-Yöntemleri-3 Mavi Işığın Zararları ve Korunma Yöntemleri İpucu

Mobil cihazlardan, bilgisayar ekranlarından, televizyonlardan yayılan o tuhaf ve tekinsiz mavi ışık yüzlerini aydınlatırken insanlar durumun ciddiyetinin farkında olmayabilir, ama uzmanlar uyarıyor: Mavi ışığa özellikle karanlıkta maruz kalmak zamanla gözde yorulmaya bağlı kaşınma, kızarıklık, kanlanma gibi rahatsızlıkların artmasına, ardından görme kaybına, uyku bozukluğuna, uykusuzlukla gelişen başka sorunlara hatta sonraki yıllarda kanser, diyabet, kalp rahatsızlığı gibi daha ciddi başka hastalıkların ortaya çıkmasına neden olabiliyor. Bu durumda, özellikle çocukların ve gençlerin kabul etmesi ne kadar zor olsa da, uyku öncesinde telefonlarla ve tabletlerle fazla zaman geçirmek aslında hiç de iyi değil.

 

Mavi Işıktan Korunma Yöntemleri

  • Kullanmak durumunda kalırsanız da ekran ışığını bulunduğunuz ortama ve saate göre otomatik olarak ayarlayan, ekran ışığını azaltan, zararlı ışıkları renk filtresinden geçiren uygulamaları indirip cihazlarınızda kullanabilirsiniz. (Yazının sonunda bu programları paylaştım, ücretsiz indirebilirsiniz)
  • Gözlerinizi zararlı mavi ışığın etkilerinden korumak için yapılması gereken en akıllıca şey geceleri elektronik cihazları ya hiç kullanmamak ya da daha dikkatli ve kısıtlı kullanmak.
  • Bir de zaman zaman ekrandan başınızı kaldırıp uzağa bakmanız gözlerinizi bir nebze de olsa rahatlatmaya ve dinlendirmeye yardımcı olabilir.

Mavi-Işığın-Zararları-ve-Korunma-Yöntemleri-2 Mavi Işığın Zararları ve Korunma Yöntemleri İpucu

Mavi Işık Her Yerde

Ama İyisi de Var Kötüsü de!

Aslında mavi ışık çevremizde, her yerde var. Güneş’ten gelen ışık atmosferi geçerek bize ulaşır. Dalga boyları kısa ama enerjileri yüksek mavi renkli elektromanyetik dalgalar havadaki moleküllerle etkileşerek gökyüzünü maviye boyar. İşte bu doğal mavi ışığı insan vücudu birçok biyolojik işlev için kullanır.

Peki insan gözü tarafından görülebilen bütün mavi ışıklar iyi mi? Aslında mavi ışığın bir zararlı bir de faydalı türü var. Mavi-turkuaz renkli “iyi” mavi ışık 465-495 nm dalga boyu aralığına, mavi-mor renkli “kötü” mavi ışık ise 415-455 nm dalga boyu aralığına denk geliyor.

Mavi-Işığın-Zararları-ve-Korunma-Yöntemleri-4 Mavi Işığın Zararları ve Korunma Yöntemleri İpucu

Mavi-turkuaz renk aralığındaki faydalı ışığa vücudumuzun ihtiyacı var. Görme işlevinin sağlıklı gerçekleşmesi, göz bebeği reflekslerinin kontrol edilebilmesi, dikkat ve odaklanma süresinin artması, beyindeki bilişsel işlevlerin, uyuma/uyanma ritmi ile ilgili belleğin doğru çalışması, gün boyu zinde ve uyanık kalmak gün ışığı, yani mavi-turkuaz renk aralığındaki ışık sayesinde mümkün olur. Bu ışığı gündüz saatlerinde Güneş’ten yeteri kadar alıyoruz.

Gün boyu ihtiyaç duyulan ışık enerjisi daha çok gözlerden, melanopsin denilen ışık emici pigment sayesinde emilir. Uzmanlar retinaya ulaşan mavi ışığın vücut sağlığı dışında ruh sağlığımız için de önemli olduğunu vurguluyor. Ama her konuda olduğu gibi mavi ışığa da kararında yani ihtiyacımız olan kadarıyla maruz kalmak gerekiyor.

Işık yayan diyotlardan (LED) Xenon ışıklarına, enerji tasarruflu ampullerden elektronik cihazlara (televizyon, tablet, akıllı telefon, bilgisayar) kadar yeni nesil teknoloji ürünü tüm yapay ışık kaynakları ve dijital ekranlar ise yüksek enerjili mavi-mor renkli zararlı ışık yayıyor. Elektronik cihazların ekranları kısa dalga boyunda ışık yayacak şekilde tasarlandığı için doğal gün ışığından çok daha fazla parlak mavi ışık içeriyor, bu da uyumamıza yardımcı olan melatonin hormonunun salgılanmasını engelliyor.

Mavi-Işığın-Zararları-ve-Korunma-Yöntemleri-6 Mavi Işığın Zararları ve Korunma Yöntemleri İpucu

Mavi Işığın Olumsuz Etkileri

  • Uyku yoksunluğu
  • Dikkat dağınıklığı ve unutkanlık
  • Akademik performansın düşmesi, öğrenme güçlüğü
  • Kansere yakalanma riskinin artması
  • Retinanın zarar görmesi ve görme bozuklukları
  • Beslenme bozuklukları ve obezite (özellikle genç nüfus ve çocuklar)
  • Melatonin salgılanmasının baskılanması, uyuma/uyanma ritminin bozulması ve depresyon
Mavi Işık Beynimizi ve Vücudumuzu Nasıl Etkiliyor?

Yeni nesil teknolojiyle üretilen akıllı telefon, tablet ve bilgisayar ekranlarından yayılan parlak mavi-mor ışık o kadar etkili ki güneşli bir günde bile o ekranları rahatça görebiliyoruz. Ama geceleri durum biraz daha farklı bir boyut alıyor. Karanlık ortamlardaki parlak mavi-mor ışık beynimizin kimyasını alt-üst ediyor.

İnsan vücudu sirkadiyen ritim sayesinde tüm biyokimyasal işlemleri ve psikolojik davranışları 24 saatlik zamana uyumlu bir şekilde düzenliyor. Bunun en güzel örneklerinden biri de vücudumuzun gün ışığına ve gece karanlığına olan uyumu. Gün ışığında uyanık kalıyoruz, her türlü işimizi gücümüzü yapıyoruz, karanlıkta ise dinlenme ihtiyacımızı gidermek için uyuyoruz. Birtakım hormonlar beynimizdeki ışığa duyarlı yapılar sayesinde tam da salgılanması gereken zamanda salgılanıyor. İşte bu hormonlardan biri olan melatonin de karanlıkta salgılanarak vücudumuza artık uyku vaktinin geldiğini haber veriyor. Böylece vücudumuzun biyolojik saatini ayarlayıp sirkadiyen ritmi koruyor.

Mavi-Işığın-Zararları-ve-Korunma-Yöntemleri-1 Mavi Işığın Zararları ve Korunma Yöntemleri İpucu

Fakat tam da uyumaya hazırlandığımız saatlerde parlak ışık yayan ekranlara baktığımızda beynimiz gece olduğunu unutuyor, sabah oldu zannederek melatonin hormonunu salgılamayı durduruyor. İşte bu hormonun üretimindeki aksaklık uyku düzenimizi bozarak zamanla daha ciddi sağlık problemlerinin ortaya çıkmasına neden oluyor.

Mavi-mor ışığın enerjisi morötesi ışığınkinden az olmasına rağmen morötesi ışığın aksine mavi-mor ışığın büyük kısmı gözün ön kısmını geçerek retinaya kadar ulaşıyor ve makular bozulma denilen görme bozukluğuna neden oluyor. Ayrıca uzmanlar dijital ekranlara baktığımızda daha az göz kırptığımızı, bu nedenle korneanın gözyaşı sıvısıyla daha seyrek nemlendiğini ve sonuçta dijital göz yorgunluğu denilen rahatsızlığın ortaya çıktığını söylüyor.

Londra’daki King’s Üniversitesi Psikiyatri, Psikoloji ve Sinirbilim Enstitüsü araştırmacılarından Ben Carter ve ekibinin JAMA Pediatrics dergisinde 31 Ekim 2016 tarihinde yayımladığı makalede, 2011- 2015 yılları arasında elektronik cihaz kullanımının uykuya etkisi üzerine yapılan bütün bilimsel çalışmalar sistematik bir şekilde incelenmiş, tüm veriler yeniden analiz edilmiş ve elde edilen bulgular özetlenmiş. Sonuçlar uyku yoksunluğunun ve sirkadiyen ritimdeki aksaklıkların zamanla beslenme bozukluklarına, obeziteye, insulin duyarlılığının azalmasına, Tip 2 diyabet hastalığına yakalanma riskinin artmasına, hiperaktiviteye, dikkat dağınıklığına, akademik performansın düşmesine, odaklanma sorunlarına, depresyona, strese, bağışıklık sisteminin zayıflamasına ve unutkanlığa neden olabileceğini gösteriyor.

Yapılan bilimsel çalışmaların da vurguladığı gibi karanlıkta parlak mavi ışığa uzun süre bakmak, kendimize ve sağlığımıza bile bile kötülük yapmaktan başka bir şey değil. Modern dünya yüksek oranda mavi ışık içeren ışık kaynaklarıyla dolu. Akıllı mobil cihazlar eğer doğru bir şekilde kullanırsak günümüz teknolojisinin bize sunduğu çok pratik ve faydalı ürünler. Onların hiçbir yere gittiği yok, hayatımızda kalıcılar. Ama eğer biz dikkat etmezsek, uykumuza önem vermezsek her şeyden önemli olan sağlığımız ekranlardan yayılan parlak mavi ışık yüzünden bozulacağa benziyor. Aman dikkat! Yeteri kadar uyumak sağlıklı kalmak için gerçekten çok önemli. Aydınlık yarınlarınızı çok fazla mavi ışığa maruz kalarak karartmamanızı diliyoruz.

 

Mavi Işıktan Korunmak İçin Programlar

Windows Bilgisayarlar için

Işık Kontrolü Flux 3.2 Full Ücretsiz İndir

 

Android Cihazlarımız için

Mavi-Işık-Filtresi Mavi Işığın Zararları ve Korunma Yöntemleri İpucu

İNDİR